ภัยเงียบช่วงหน้าฝนที่น่ากังวลที่สุดในกลุ่มผู้สูงอายุ คือ “โรคไข้หวัดใหญ่” จากสถิติในปี พ.ศ. 2568 พบว่า ยอดผู้ป่วยทั่วประเทศพุ่งสูงทะลุ 1 ล้านราย โดยผู้สูงอายุเสี่ยงอาการรุนแรง และภาวะแทรกซ้อนที่ตามมามากมาย ในขณะที่กรมควบคุมโรคเผยสถานการณ์ความรุนแรง ช่วงครึ่งปีแรกของปีนี้ มีผู้ติดเชื้อแล้วกว่า 2 แสนราย เสียชีวิต 25 ราย¹ แพทย์เตือนเฝ้าระวังกลุ่มผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป ที่มีโรคร่วม ชี้เป็นกลุ่มเปราะบางที่มีความเสี่ยงสูงสุด และมีอัตราการเสียชีวิตสูงกว่ากลุ่มอื่นอย่างเห็นได้ชัด แนะเสริมเกราะป้องกันให้สูงกว่าระดับมาตรฐาน

ศ. พญ.ศศิโสภิณ เกียรติบูรณกุล แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคติดเชื้อ อุปนายกสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย กล่าวว่า จากข้อมูลการศึกษาในประเทศไทยพบว่า ผู้สูงอายุ คือกลุ่มที่มีอัตราการเสียชีวิตจากไข้หวัดใหญ่สูงเนื่องจากไวรัสชนิดนี้ ไม่ได้ส่งผลเพียงแค่อาการไข้ หรือปวดเมื่อยตามร่างกายเท่านั้น แต่อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงถึงชีวิต ไม่ว่าจะเป็นปอดอักเสบ หัวใจวาย หรือต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลระยะยาว โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น โรคหัวใจ โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคปอดเรื้อรัง ความเสี่ยงยิ่งทวีเป็นเท่าตัว

หนึ่งในแนวทางป้องกันที่สำคัญ และมีประสิทธิภาพ คือ การรับวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่เป็นประจำทุกปี เนื่องจากไวรัสไข้หวัดใหญ่มีการกลายพันธุ์อยู่ตลอดเวลา วัคซีนของปีที่แล้วอาจไม่สามารถปกป้องร่างกายได้อย่างเต็มประสิทธิภาพในปีนี้ และร่วมกับภูมิคุ้มกันที่ลดลงเมื่อเวลาผ่านไป โดยช่วงเวลาที่เหมาะที่สุดคือ ก่อนเข้าฤดูระบาดใหญ่หรือในช่วงฤดูฝน เพื่อให้ร่างกายได้สร้างภูมิคุ้มกัน ลดโอกาสการติดเชื้อ และลดความรุนแรงของอาการ ทั้งนี้สามารถป้องกันควบคู่ไปกับการสวมหน้ากากอนามัย ล้างมือบ่อย ๆ และหลีกเลี่ยงสถานที่แออัด จะยิ่งช่วยลดความเสี่ยงได้มากขึ้น

สำหรับกลุ่มผู้สูงอายุ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ขนาดมาตรฐาน (standard dose) อาจกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ไม่สูงเท่ากับประชาชนทั่วไป เนื่องจากเมื่ออายุมากขึ้น ร่างกายจะเกิดภาวะภูมิคุ้มกันเสื่อมถอยตามวัย ส่งผลให้ตอบสนองต่อวัคซีนขนาดมาตรฐานลดน้อยลง จึงเป็นเหตุผลสำคัญของการพัฒนา ‘วัคซีนไข้หวัดใหญ่ขนาดสูง’ (high dose) นวัตกรรมทางการแพทย์สำหรับผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไปโดยเฉพาะ ซึ่งมีปริมาณสารก่อภูมิต้านทานหรือแอนติเจนสูงกว่าวัคซีนขนาดมาตรฐาน 4 เท่า เพื่อกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันที่เสื่อมถอยให้สามารถสร้างการตอบสนองที่แข็งแกร่งเพียงพอ

โดยผลการศึกษาทางคลินิกในกลุ่มผู้สูงอายุพบว่า วัคซีนไข้หวัดใหญ่ขนาดสูงสามารถเพิ่มประสิทธิภาพในการลดการติดเชื้อได้มากกว่าวัคซีนขนาดมาตรฐานร้อยละ 24.2² นอกจากนี้ ยังช่วยลดความเสี่ยงของการนอนโรงพยาบาลจากการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ร้อยละ 31.9³ ลดความเสี่ยงการนอนโรงพยาบาลจากโรคหัวใจและหลอดเลือดร้อยละ 6.6 และลดอัตราการนอนโรงพยาบาลจากโรคหัวใจล้มเหลวร้อยละ 21.3 มากกว่าวัคซีนขนาดมาตรฐาน⁴ ซึ่งทางสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย แนะนำให้พิจารณาใช้วัคซีนไข้หวัดใหญ่ขนาดสูงในผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป⁵

ผศ. นพ.สิระ กอไพศาล อายุรแพทย์โรคต่อมไร้ท่อและเมแทบอลิซึม กล่าวว่า “ในช่วงฤดูฝนที่ไข้หวัดใหญ่ระบาดในทุกปีนั้น เชื้อไข้หวัดใหญ่ไม่ได้ก่อให้เกิดเพียงการติดเชื้อทางเดินหายใจธรรมดาเท่านั้น แต่อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงถึงชีวิต เช่น โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคปอดอักเสบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มผู้สูงอายุ และผู้ป่วยโรคร่วมเรื้อรัง ซึ่งการรับวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ถือเป็นหนึ่งในมาตรการป้องกันที่มีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่มีหลายรูปแบบตามความเหมาะสมของแต่ละบุคคล โดยเฉพาะในกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคเบาหวาน ซึ่งร่างกายมีการสร้างภูมิคุ้มกันที่ลดน้อยลงนั้น การปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาแนวทางการป้องกันไข้หวัดใหญ่ที่เหมาะสมกับภาวะสุขภาพและช่วงวัย จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้ได้รับการป้องกับที่เหมาะสมอย่างแท้จริง”

โรคไข้หวัดใหญ่นั้น ไม่ควรมองข้ามการป้องกันล่วงหน้าจึงเป็นสิ่งที่สำคัญ โดยเฉพาะผู้สูงอายุและผู้มีโรคประจำตัว การดูแลสุขภาพและปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาแนวทางการป้องกันไข้หวัดใหญ่ที่เหมาะสม มีส่วนช่วยในการลดโอกาสการติดเชื้อ ลดความรุนแรงของโรค และป้องกันภาวะแทรกซ้อนอันตรายได้อย่างเห็นผล การเตรียมความพร้อมล่วงหน้า ไม่เพียงแต่เป็นการปกป้องสุขภาพและคุณภาพชีวิตของคนในครอบครัว แต่ยังมีส่วนช่วยลดภาระต่อระบบสาธารณสุขในภาพรวม

ดังนั้นการตระหนักถึงความสำคัญของการป้องกันอย่างเหมาะสมตามช่วงวัย จึงเป็นก้าวสำคัญในการสร้างสังคมที่มีสุขภาพดี ห่างไกลจากการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ตลอดฤดูระบาด

1.       รายงานสถานการณ์โรคไข้หวัดใหญ่ ประเทศไทย พ.ศ. 2569 ประจำสัปดาห์ที่ 28 (5 กรกฎาคม – 11 กรกฎาคม 2569), กลุ่มพัฒนาระบบเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาโรคติดต่อ, กองระบาดวิทยา, กรมควบคุมโรค; 2569.

2.       DiazGranados CA, Dunning AJ, Kimmel M, et al. Efficacy of high-dose versus standard-dose influenza vaccine in older adults. N Engl J Med. 2014;371(7):635-645.

3.       Johansen ND, Modin D, Pardo-Seco J, et al. Effectiveness of high-dose influenza vaccine against hospitalisations in older adults (FLUNITY-HD): an individual-level pooled analysis. Lancet. 2025;406(10518):2425-2434.

4.       Johansen ND, Modin D, Pardo-Seco J, et al. High-dose vs. standard-dose influenza vaccine and cardiovascular outcomes in older adults: the FLUNITY-HD prespecified pooled analysis. Circulation. 2026;153(11):798-806.

5.       Infectious Disease Association of Thailand. Recommended Adult and Elderly Immunization 2026. Bangkok, Thailand: Infectious Disease Association of Thailand; 2026. p. 10.