สสส. ห่วงเทรนด์ใหม่ “องค์ลงเมื่ออยู่หน้าจอ” องค์เจ้าแม่ช่างแซะ-องค์เจ้าพ่อซี้ซั้ว-องค์โลภะ 3 องค์เปิดจิต เปิดจอ อย่างมีสติ ใช้สื่อสร้างสรรค์ รับผิดชอบสังคม ชี้ Gen Z ใช้อินเทอร์เน็ตพุ่ง 99.2% เด็ก-เยาวชนถูกกดดัน-เปรียบเทียบบนโลกออนไลน์ 58% โซเชียลกระทบจิตใจ 53% สสส. สานพลัง สสย.-โคแฟค-มูลนิธิอินเทอร์เน็ตฯ-สสดย.-จุฬาฯ จัดงาน “MIDL Week 2025” ปีที่ 2 เสริมภูมิคุ้มกันดิจิทัลให้เยาวชน ขับเคลื่อนระบบนิเวศสื่อสุขภาวะที่ยั่งยืน

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับมูลนิธิส่งเสริมสื่อเด็กและเยาวชน (สสย.) โคแฟค (ประเทศไทย) มูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย สมาคมวิทยุและสื่อเพื่อเด็กและเยาวชน (สสดย.) คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และภาคีเครือข่าย จัดงานรณรงค์เนื่องในสัปดาห์การรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล (Media, Information, and Digital Literacy : MIDL)หรือ “MIDL Week 2025” ต่อเนื่องเป็นปีที่ 2 ภายใต้แนวคิด “ร่วมสร้างโลกออนไลน์ที่ดีกว่า” เพื่อกระตุ้นเยาวชนไทยให้มีสติในการใช้สื่อออนไลน์อย่างปลอดภัย พร้อมสร้างทักษะการรู้เท่าทันสื่อดิจิทัล และปลูกฝังความเห็นอกเห็นใจในโลกออนไลน์ (Digital Empathy) ให้สามารถใช้สื่ออย่างสร้างสรรค์ เคารพผู้อื่น และร่วมกันสร้างสังคมดิจิทัลที่มีสุขภาวะ

ญาณี รัชต์บริรักษ์ ผู้อำนวยการสำนักสร้างเสริมระบบสื่อและสุขภาวะทางปัญญา สสส. กล่าวว่า ปี 2568 ในประเทศไทยมีผู้ใช้บริการอินเทอร์เน็ต 65.4 ล้าน คน โดยอัตราการใช้อินเทอร์เน็ตอยู่ที่ 91.2% เทคโนโลยีดิจิทัลกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กและเยาวชน จากผลสำรวจการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน ไตรมาส 2 ปี 2568

โดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่า เด็กและเยาวชนไทยอายุ 15-24 ปี (Gen Z) ใช้อินเทอร์เน็ตสูงถึง 99.2% เพื่อการเรียนรู้ ความบันเทิง และสื่อสารออนไลน์ แต่ในอีกมิติเยาวชนต้องเสี่ยงเผชิญภัยคุกคามออนไลน์ เช่น ข่าวลวง ถูกมิจฉาชีพหลอก และกลั่นแกล้งออนไลน์ ส่งผลกระทบต่อสุขภาพใจ

สอดคล้องกับรายงานวิเคราะห์ผลกระทบของการใช้สมาร์ตโฟนต่อสุขภาพจิตของ Gen Z ปี 2567 โดยสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) เผยว่า เด็ก Gen Z 58% ระบุว่าโซเชียลมีเดียสร้างแรงกดดันและการเปรียบเทียบกัน 53% ระบุว่าการใช้โซเชียลมีเดียส่งผลกระทบต่อจิตใจ สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนความจำเป็นที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกันสร้างภูมิคุ้มกันดิจิทัลให้เยาวชนสามารถใช้สื่อได้อย่างมีสติและมีความรับผิดชอบต่อสังคม

“สสส. มุ่งขับเคลื่อนให้เกิดระบบนิเวศสื่อสุขภาวะที่ดี รวมถึงพัฒนาเด็กและเยาวชนไทยให้เป็นพลเมืองที่รู้เท่าทันสื่อ งาน MIDL Week 2025 ที่ถูกจัดขึ้นครั้งนี้ เป็นการแสดงพลังที่เข้มแข็งของเครือข่ายที่ทำงานด้านสื่อ และเป็นพื้นที่ในการพัฒนาทักษะรู้เท่าทันสื่อของทุกคน ซึ่งภายในงานยังได้เปิดตัวสื่อรณรงค์ ในรูปแบบคลิปวิดีโอ ชื่อว่า ‘องค์ลงเมื่ออยู่หน้าจอ’ โดยเนื้อหาจะสะท้อนปัญหาภัยออนไลน์ 3 ประเด็น

1.องค์เจ้าแม่ช่างแซะ เนื้อหานำเสนอให้เห็นผลลัพธ์จากการวิพากษ์วิจารณ์คนอื่นบนโลกออนไลน์โดยขาดสติ

2.องค์เจ้าพ่อซี้ซั้ว สะท้อนพฤติกรรมการแชร์ข่าวปลอมโดยไม่ตรวจสอบให้แน่ใจก่อนส่งต่อ

3.องค์โลภะ นำเสนอพฤติกรรมการใช้สื่อโดยขาดการตรวจสอบ นำไปสู่การตกเป็นเหยื่อมิจฉาชีพ

ชุดสื่อรณรงค์ที่ถูกพัฒนาขึ้นจะส่งเสริมให้เด็ก เยาวชน และทุกคนในสังคม มีสติและความรับผิดชอบในการใช้สื่อดิจิทัล ปลูกฝังความเห็นอกเห็นใจในโลกออนไลน์ (Digital Empathy) ควบคู่กับการสร้างค่านิยมการสื่อสารอย่างสร้างสรรค์ ผู้ที่สนใจสามารถติดตามและร่วมทำแบบสำรวจสติในโลกออนไลน์ “เมื่ออยู่หน้าจอ องค์อะไรลงคุณ” ได้ที่เว็บไซต์ https://healthymediahub.thaihealth.or.th/microsite ” ญาณี กล่าว

เข็มพร วิรุณราพันธ์ ผู้จัดการมูลนิธิส่งเสริมสื่อเด็กและเยาวชน กล่าวว่า ยูเนสโกกำหนดให้มีการจัดงาน Global Media Information Literacy Week ในช่วงเดือนตุลาคมของทุกปี โดยในปี 2568 ได้กำหนดธีมจัดงาน คือ “Minds Over AI-MIL in Digital Spaces” หรือ “สติและปัญญามนุษย์เหนือปัญญาประดิษฐ์” งาน “MIDL Week 2025” ที่ สสย. ร่วมกับ สสส. และภาคีเครือข่าย จัดขึ้นในครั้งนี้

มุ่งเสริมความรอบรู้ทางสื่อและดิจิทัลให้เยาวชนสามารถใช้สื่ออย่างมีสติ สอดคล้องกับธีมหลักของยูเนสโก ภายในงานจะเชิญชวนให้เยาวชนได้ทำแบบสำรวจ “สติในโลกออนไลน์” เพื่อประเมินทักษะการรู้เท่าทันสื่อ เปิดเวทีเสวนาหัวข้อ “STAY SATI : รู้ทันองค์ในใจ” เพื่อสะท้อนปัญหาและผลกระทบจากการขาดสติบนโลกดิจิทัล ถือเป็นก้าวสำคัญในการรวมพลังขับเคลื่อนการรู้เท่าทันสื่อ พร้อมสร้างสังคมออนไลน์ที่เต็มไปด้วยสติและการเคารพซึ่งกันและกัน

รศ.ดร.อลงกรณ์ ปริวุฒิพงศ์ รองคณบดี คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า ในยุคที่ AI ท้าทายว่าอะไรคือความจริง สติและการตรวจสอบคือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดของมนุษย์ “Stay Sti” คือการเตือนใจว่า มนุษย์เป็นผู้ธำรงรักษาความจริง ไม่ใช่เครื่องจักรกล แต่ในขณะเดียวกัน มนุษย์ก็สามารถอยู่ร่วมกับเครื่องจักรได้ หากเราใช้ AI อย่างมีจริยธรรมและวิจารณญาณ ให้เทคโนโลยีเป็นเพื่อนร่วมคิด ไม่ใช่ผู้ชี้นำทางความคิด

เพราะมนุษย์มีหัวใจ มีคุณค่า และมีศีลธรรมที่เครื่องจักรยังไม่เข้าใจ การอยู่ร่วมกันของคนและ AI จึงไม่ใช่การแข่งขันระหว่างปัญญา แต่คือการผสานพลังระหว่าง “ความคิด” ของมนุษย์ และ “ความสามารถ” ของ AI เพื่อสร้างโลกที่ฉลาดและมีมนุษยธรรมยิ่งขึ้น ในโลกที่ข่าวปลอมแพร่ไวและกว้างไกล ความฉลาดรู้เรื่องสื่อและสารสนเทศและทักษะการตรวจสอบข้อเท็จจริงคือพลังแห่งปัญญา เมื่อรู้จักใช้ข้อมูลอย่างรอบด้าน โลกดิจิทัลก็จะเป็นพื้นที่แห่งโอกาส มากกว่ากับดักของความหลงเชื่อ