ในทุก ๆ กระบวนการผลิตของอุตสาหกรรมอาหาร สิ่งที่หลายคนมองว่าเป็น “ขยะอาหาร” อาจมีสัดส่วนสูงถึงครึ่งหนึ่งของวัตถุดิบทั้งหมด แต่กลับไม่เคยถูกใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่

TMA Agri-Food Community ภายใต้ สมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย (TMA) เล็งเห็นโอกาสที่ซ่อนอยู่ จึงจัดงาน “Agri-Food Forward Meetup #2: Waste to Value through Powder Engineering” ครั้งที่ 2 เพื่อมองศักยภาพของทรัพยากรส่วนเกินจากกระบวนการผลิตที่ ไม่ได้เป็นเพียงแค่ภาระในการกำจัดทิ้ง แต่สามารถเปลี่ยนเป็น “แหล่งรายได้ใหม่” ได้ในอนาคต หากมีเทคโนโลยีและมุมมองที่ถูกต้อง

ตรีรัตน์ ทักษสกุล กรรมการผู้จัดการ บริษัท ที.เอส.เค. เอนจิเนียริ่ง จำกัด, ผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร Powder Technical Center ASEAN (PTC ASEAN) ได้แชร์ประสบการณ์ในการพัฒนาและสร้างระบบกระบวนการผลิตระดับอุตสาหกรรมมากกว่า 20 ปี อธิบายว่า “ปัจจุบัน Waste to Value ในอุตสาหกรรมอาหารสะท้อนให้เห็นว่า ยังมีทรัพยากรจำนวนมากที่ไม่ได้ถูกนำไปใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่ เฉลี่ยแล้วก่อให้เกิดของเหลือ (By-Product) สูงถึง 50% โดยเฉพาะอุตสาหกรรมแปรรูปอาหารทะเลเหลือถึง 30-70% และในกลุ่มผลไม้ที่มีกากและเมล็ดเหลือมากถึง 50-60%

อย่างไรก็ตามของเหลือเหล่านี้ ส่วนใหญ่ถูกนำไปใช้ในรูปแบบมูลค่าต่ำอย่างอาหารสัตว์หรือปุ๋ย ทั้งที่ยังสามารถนำมาต่อยอดได้อีกมากมาย

เทคโนโลยี Powder Engineering เปลี่ยนเกม

การนำเทคโนโลยี Powder Engineering เข้ามามีบทบาทสำคัญในการเปลี่ยนของเหลือให้มีมูลค่าสูงโดยอาศัยหลักการสำคัญคือการแปรรูปทั้งของแข็งและของเหลว โดยดีไซน์ให้อยู่ในรูปแบบผง (Particle Design) และเป็นทรงกลม เพื่อให้ละลายง่าย เก็บได้นาน และพร้อมใช้งาน จากปัญหาของเหลือที่เกิดขึ้น เช่น การเน่าเสียง่าย อายุการเก็บรักษาสั้น

และหลายส่วนอยู่ในรูปแบบของเหลวที่กำจัดและบำบัดได้ยาก สามารถนำมาพัฒนาและต่อยอดเชิงอุตสาหกรรมได้หลากหลาย เช่น อุตสาหกรรมอาหาร สุขภาพ เครื่องสำอาง และวัสดุขั้นสูง รวมถึงยกระดับคุณภาพสินค้าให้ดีกว่าเดิมหลายเท่าตัว

การเพิ่มมูลค่าจาก “หลักสิบ” สู่ “หลักล้าน” โดยมีกลุ่มตัวอย่างที่เกิดขึ้นจริง

• ก้างปลา (กระดูกปลา): จากปลาป่นสำหรับอาหารสัตว์ที่มีราคาถูก สู่การพัฒนาให้เป็น ไบโอแคลเซียมสำหรับอาหารเสริมสำหรับคน หรือการแปรรูปเป็น Natural Hydroxyapatite (เกรดสำหรับการแพทย์) เพื่อใช้ในการปลูกถ่ายกระดูกและรากฟันเทียม ซึ่งมีมูลค่าเป็นล้านบาทต่อกิโลกรัม
• กากพืช หรือผักเหลือทิ้ง: แปรรูปเป็น Functional Fiber หรือโปรไบโอติก สามารถนำไปใช้ในอาหารเสริมสุขภาพและเครื่องดื่ม
• เปลือกไข่: จากที่เคยทิ้งเป็นปุ๋ยหรืออาหารสัตว์ นำมาปรับกระบวนการใหม่ โดยนำเมมเบรน (Membrane)

เยื่อบาง ๆ ที่อยู่ด้านในของเปลือกไข่ ซึ่งมีสารสำคัญอย่าง คอลลาเจน โปรตีน สารที่เกี่ยวข้องกับข้อต่อ

และผิวหนัง ไปหมักและ Spray Dry เป็นผง ส่วนเปลือกไข่นำไปอบ ซึ่งสิ่งที่ได้คือจากเปลือกไข่ 1 ใบคือ

-ไบโอแคลเซียม (Bio-calcium) นำไปผสมในอาหารเสริมสำหรับคน เครื่องดื่มเสริมแคลเซียม หรือวัตถุดิบในอุตสาหกรรมยา

-ตัวนำยา (Drug carrier) นำไปใช้ในเครื่องสำอาง โดยเป็นส่วนผสมในสครับหรือผลิตภัณฑ์บำรุงผิว

-การเกษตร: เพื่อปรับปรุงดินเสริมแคลเซียมให้พืช

• น้ำนึ่งทูน่า: จากเดิมนำไปเป็นอาหารสัตว์ สามารถนำไปเป็นสารให้รสชาติและสารอาหารเข้มข้น โดยนำของเหลวใช้ Spray Dry ให้เป็นผงพร้อมใช้ หรือนำกลิ่นปลาไปเป็นส่วนผสมในอาหารสัตว์

ทั้งนี้ การเปลี่ยนของเหลือให้มีมูลค่าสูงขึ้น (Waste to Value) ไม่เพียงช่วยลดปริมาณขยะในระบบอุตสาหกรรมแต่ยังเปิดโอกาสสู่ “โมเดลธุรกิจใหม่” ในการสร้างแหล่งรายได้เพิ่ม และยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการ จากเดิมที่พึ่งพาการจำหน่ายสินค้าโภคภัณฑ์ ไปสู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์นวัตกรรมที่มีมูลค่าเพิ่ม แนวทางดังกล่าวจึงสะท้อนการขับเคลื่อนสู่ “เศรษฐกิจหมุนเวียน” (Circular Economy) ที่มุ่งใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า ลดของเสีย และสร้างมูลค่าเพิ่มอย่างยั่งยืน ซึ่งไม่เพียงเป็นโอกาสทางธุรกิจ แต่ยังเป็นก้าวสำคัญในการยกระดับอุตสาหกรรมเกษตรและอาหารไทย สู่การแข่งขันในเวทีโลกในอนาคต” นายตรีรัตน์ กล่าวทิ้งท้าย

ถึงเวลาแล้วที่หลายองค์กรควรหันกลับมามอง “ทรัพยากรส่วนเกิน” ที่มีอยู่ ก่อนที่มันจะถูกกำจัดทิ้งไปในรูปแบบเดิม เพราะสิ่งที่คุณมองข้าม วันนี้อาจเป็น ขุมทรัพย์ใหม่ ในองค์กรและเปลี่ยนจากการเสียต้นทุนในการผลิตให้กลายเป็นสินค้าที่มีมูลค่าในตลาด ก่อนที่จะกลายเป็นโอกาสของคนอื่น

สำหรับใครที่พลาดโอกาสในครั้งนี้ สามารถติดตามข้อมูลข่าวสารต่าง ๆ ได้ที่เว็บไซต์ www.tma.or.th หรือ Facebook: TMA – Thailand Management Association เพื่อเข้าร่วม TMA Agri-Food Community ในครั้งถัดไป